© shutterstock © shutterstock

Қазақстанның ең танымал ұлттық саябағында нені тамашалауға болады?


Іле-Алатау ұлттық саябағы Алматы қаласының маңында орналасқан және қала тұрғындары мен оңтүстік астана қонақтарының сүйікті демалыс орны болып табылады. Kaztengritravel.kz порталы Aviata.kz сервисімен бірге осы саябақта қандай қызықты жерлерге серуендеуге болатыны жайлы баяндайды.

Саябақтың басты ерекшелігі - Іле Алатауының әсемдігі. Ұлттық саябақ жақында құрылды, 2021 жылы 25 жасқа толады.

Түрген, © shutterstock

Іле Алатауының таулары Алматы облысының оңтүстік бөлігін таза ауыз сумен қамтамасыз етеді. Пейзажы өте алуан түрлі - алқапты даладан альпілік шалғынға дейін, оның артында мәңгі қарлы шыңдар жатыр.

Ұлттық саябақта ерекше табиғи ескерткіштер сақталған, мысалы, реликті шырша ормандары, альпілік көлдер, сарқырамалар, мұздықтар, сондай-ақ әртүрлі археологиялық ескерткіштер - ерте темір дәуірінің қорғандары, сақ қорғандары, ортағасырлық қоныстар. Іле Алатауының бойында ежелгі жол сақталған, оның бойында ежелде халықтар мен тайпалар көшіп-қонған, кейіннен Ұлы Жібек жолы жүріп өткен. Ерекше табиғаттың әсемдігі, өткеннің ескерткіштері ұлттық саябаққа әлемнің түкпір-түкпірінен мыңдаған туристерді тартпай қоймайды.

Қызық деректер:

Ұлттық саябақтың жалпы ауданы 199 мың гектардан асады.

Саябақтың теңіз деңгейінен максималды биіктігі - 4 979 метр.

Жануарлардың 30 түрі мен өсімдіктердің 37 түрі Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген.

Алматыға жақын орналасқандықтан, бұл ұлттық саябақ Қазақстанда ең танымал болып саналады. 2017 жылы (уақыт бойынша ең жақын статистика) оған 117 000 адам келді. Сонымен қатар, ұлттық саябақтағы мұндай көрсеткіш жақсы емес, өйткені бұл көрсеткіш жыл сайынғы рұқсат етілетін рекреациялық жүктеменің мәнінен 3,3 есе көп. Салыстыру үшін аймағы бойынша бір жарым есе үлкен "Алтын-Емелге" жылына 10 мыңға дейін адам келеді. Бір Іле-Алатау ұлттық саябағына келушілердің саны БҚО, СҚО, Жамбыл, Ақтөбе және Атырау облыстары сияқты аймақтарға келген туристермен салыстырылады.

Ассы үстірті, Анзор Гасаев

Іле-Алатау ұлттық саябағы территориялық түрде төрт бөлікке бөлінеді:

www.ile-alatau.kz сайтынан скриншот

Ақсай филиалы

Ол Алматы облысы Қарасай ауданының аумағында орналасқан және Ақсай мен Қаскелең шатқалдарындағы екі орман шаруашылығына бөлінген.

Медеу филиалы

Ол Талғар мен Қаскелең әкімшілік аймақтарының аумағын біріктірді. Филиал Үлкен Алматы шатқалындағы үш орман шаруашылығын, Кіші Алматы шатқалын және Каменский үстіртіндегі орман шаруашылығын қамтыды.

Сурет google.com/maps сайтынан

Талғар филиалы

Ол Қотырбұлақ трактінің аумағын, Маралсай, Осиновое, Ваганово, Солдатское, Рахатское, Красильниково, Ближнее, Жаманбұлақ және Белбұлақ шатқалдарының аумағын біріктіреді.

Түрген филиалы

Ол бұрынғы Алматы қорығының ормандарында орналасқан және Есік пен Түрген шатқалдарын қамтиды.

Ассы үстірті, Анзор Гасаев

Ұлттық саябақта саяхаттауға ең қызықты жерлер:

Ыстықкөл

Геологтардың айтуынша, көл шамамен сегіз мың жыл бұрын тау көшкінінің нәтижесінде пайда болған. Ол биіктігі 300 метрге жететін табиғи бөгет жасады. 1939 жылы көл аумағы белсенді түрде жақсартылды. Көлге асфальт жол мен лагерь салынды. Мыңдаған алматылықтар жыл бойы мұнда табиғат аясында демалуға келген. Көлдің әйгілі болғаны соншалық, оның фотосуреттері КСРО-да брошюралар мен ашық хаттарға қолданылған.

Алайда, 1963 жылы барлығы санаулы сағатта өзгерді. Есік өзенінің жоғарғы жағындағы мұздық аймағынан күшті сел тасып, оның үлкен толқындары табиғи бөгетті қиратты, көл төрт сағат ішінде сусыз қалды. Дауылды ағын сайдан төмен түсіп, өзен бойындағы ауылдар мен ғимараттарды қиратты. Нақты қайтыс болғандар саны белгісіз, 50 және 100 адам деген мәліметтер келтірілген.

Тарихты сүйетіндер үшін көл де ерекше қызық: мұнда сіз біздің эрамызға дейінгі IV-V ғасырлардағы Есік қорғанына баруға болады. Бұл жерден алтыннан сауыт киінген сақ жауынгері табылды, кейін ол Қазақстанның символына айналды. Жақын жерде танымал түйеқұстар фермасы бар, онда сіз түйеқұс жұмыртқасы мен түйеқұс етінен дайындалған бәліштің дәмін тата аласыз.

Сурет go-to.kz сайтынан

Қайрақты және Аюлы сарқырамалары

Сарқырамалар Түрген шатқалында, Бозгүл өзенінде, Түрген өзенінің оң саласы. Олар теңіз деңгейінен 1530-1550 метр биіктікте орналасқан. Аюлы сарқырамасының мөлдір суы шамамен 30 метр биіктіктен төмен ағып жатыр. Сарқыраманың атауы кездейсоқ емес: 1960 жылдары Түрген шатқалынан қоңыр аюлар табылды.

Ассы үстірті (Асы)

Асфальт жолмен Түрген өзенінің бойымен Ассы үстіртіне шығуға болады. Бұл жер Алматы облысындағы ең көркем жайлаудың бірі болып қала береді, жазда үстірт альпілік шалғындардың әсемдігі мен ерекшелігін паш ететін еңлік гүлдерімен көмкерілген.

Теңіз деңгейінен 2500-ден 3000 метрге дейінгі биіктікте орналасқан аңғар өзінің кеңдігімен таң қалдырады, мұнда ерте көшпелілер, сақтар мен көне түркі тайпаларының қорғандарын көруге болады. Көшпенділер мұнда темір дәуірінен бері өмір сүріп, үңгір суреттері түрінде көптеген тастарда іздерін қалдырған. Ешкі, түйе, қасқыр, есек, жылқы, бұғы, билеген бақсылардың суреттері, қандай да бір карталар бейнеленген. Үлкен суреттер (ашық ауадағы нағыз галереялар) көбінесе үстірттегі қорғандар тізбегіне қарама-қарсы орналасқан.

© shutterstock

ҮАК (Үлкен Алматы көлі)

Көл Үлкен Алматы деп аталғанымен, туристер оның шағын көлеміне таң қалады. Көл өзінің атауын өзі орналасқан шатқалдың арқасында алды.

Су қоймасына түсетін Крошка шыңы мен оның қызыл беткейлері бір кездері көлге ескі атау берді. Бастапқыда ол Жосалыкөл деп аталды, ол аудармада "охра, қола түс" дегенді білдірді. Көл биік шыңды болып саналады, ол теңіз деңгейінен 2511 метр биіктікте орналасқан және барлық жағынан тау шыңдарымен қоршалған.

Фото: Евгения Кизуб 

Көлдің ең биік нүктесі - Советов шыңы, биіктігі төрт мың метрден асады. Көлден келетін су алматылықтардың үйлеріне тікелей түсетіндіктен, оның аумағында шомылуға, пикниктерге қатаң тыйым салынады. Алайда, бұл туристерге көлдің көрінісінен ләззат алуға және ерекше сұлулықты суретке түсіруге кедергі келтірмейді. Сонымен қатар, ҮАК-іне жақын жерде жұлдызды аспанның ғажайып көрінісін тамашалауға болатын обсерватория мен ғарыш станциясы бар.

Таудағы көлдің тағы бір ерекшелігі - судың түсі су деңгейіне және маусымға байланысты өзгеріп тұрады, жұмсақ жасылдан бай көгілдір-көк реңкке дейін. Көл таулармен қоршалғандықтан, ондағы судың температурасы төмен болып қалады, тіпті жазда су қоймасы тек 12-13 градусқа дейін жылынады. Қазанның өзінде көлде адам саны азаймайды, ал қыста судың орнында тек қарлы аңғар қалады.

Рас, қазір ҮАК-іне өту жөндеу жұмыстарына байланысты белгісіз мерзімге жабылды.

Сурет go-to.kz сайтынан

Акжар үйіндісі (Ақсай шатқалында)

Ақсай шатқалы ең алдымен шіркеуімен (шіркеулік скит) және Ақжар үйіндісімен белгілі.

Скит немесе ерлер шіркеуі XX ғасырдың басында құрылған. Шіркеу жанында 1921 жылы сенімі үшін кеңестік қуғын-сүргін жылдарында зардап шеккен және жерленген монахтар Серафим мен Феогностың қабірлері орналасқан.

Сурет go-to.kz сайтынан

Сол шатқалда орналасқан Ақжар көшкіні 1887 жылы 28 мамырда ең күшті Верненский жер сілкінісінің нәтижесінде пайда болды. Осы уақытқа дейін Ақжар шатқалында көл бар еді, жер сілкінісі кезінде ол жойылды, ал Ақсай шатқалы 60 метрге тас қабатымен жабылды.

Сурет go-to.kz сайтынан

Көршілес Қаскелең шатқалында қазақ тілінен аударғанда "тас үй" деп аударылған Үй-тас бар, ол пішіні бойынша дәстүрлі киіз үйге ұқсайды. Тас шеңбер күйінде салмағы 500 тоннаға жуық. Мұндай көлемдегі тастар ауданда басқа еш жерде кездеспейді. Ғалымдар оны таудың шетінде қалай келгенін және бұл адамның қолымен жасалды ма, әлі білмейді. Ежелгі мұздық жазыққа тасты әкелген және ежелгі уақытта діни рәсімдер таста орындалды деген нұсқа да бар.

Фото ©Леонид Рассказов

Тас қамал (Ақсай шатқалы)

Шатқалдың тағы бір тартымдылығы - Ақжар үйіндісінен алыс емес, өзеннің сол жағалауында орналасқан "Ваня ағайдың" тас қамалы. 69 жастағы Иван Плотников Іле Алатауының тауларында ерекше құрылым тұрғызды.

Мұны тұрғызу үшін оған 30 жыл қажет болды. Зейнеткер цемент сатып алып, тастарды жалғыз көтерді. Ваня ағайдың айтуынша, қамал оның бала кезгі арманы болған, сондықтан ол ортағасырлардағыдай болды. Бірақ шебер өзінің қамалын салуды аяқтай алмады, 69 жасында Ваня ағай қайтыс болды. Құрылым өзінің әсемдігімен таң қалдырады және шатқалдың ең қызықты жерлерінің бірі болып қала береді.

Әйгілі жаяу жүру бағыттары:

- Бутаковский сарқырамасы ("Медеу" мұзайдыны жолында),

- Титов көлі (высота 3 377 метров Горельник шатқалының жоғарғы ағысындағы осы аттас шыңның етегінде орналасқан дайын туристерге арналған бағыт (биіктігі 3377 метр)

- Горельник сарқырамалары (бағыт Шымбұлаққа баратын жолдан оңға қарай тауға кетеді),

- Фурманов алтыбақандары ("Медеу" мұзайдынынан осы аттас шыңға жету жолында),

- Көк-Жайлау (бағыт Медеу мұз айдынына жетпестен Просвещенецтен жоғары өтеді),

- Терра алаңқайы (Алма-Арасан шатқалы),

- Жапондық жол (ҮАК -іне баратын жол бойымен солға қарай жүреді).

Қызық дерек

Проходное шатқалының таңғажайып сұлулығы, Қыздың көз жасы сарқырамасы мен Алешкин көпірі - теңіз деңгейінен 2609 метр биіктікте, ҮАК-іне барар жолда орналасқан Терра алаңқайына серуендеудің бір бөлігі.

Шатқалда күкіртсутекті ыстық бұлақ бар, онда туристер қыста да шомылады. Минералды элементтердің жоғары концентрациясы бар су ағзаға емдік әсер береді. Сонымен қатар, көктемде шомылу өте ыңғайлы, судың температурасы +25, +30 градус шамасында тұрақты болып қалады. Ал контрастты душ үшін минералды бұлақтан бес минуттық жерде орналасқан Қыздың көз жасы сарқырамасы қолайлы. Бұл - табиғи ашық аспан астындағы курорт. Дәрумен қорын жинаудың тағы бір жолы - шатқалда әр қадам сайын өсетін жабайы таңқурай.

Түргендегі Есік көлі, © shutterstock

Ұлттық саябақтағы танымал демалыс түрлері

Құстарды бақылау

Іле-Алатау ұлттық саябағы жабайы табиғат әуесқойлары үшін де, кәсіби құс бақылаушылар үшін де тамаша орын болып қала береді.

Ұялау кезеңінде саябаққа құстардың 130-дан астам түрі ағылады. Саябақ аумағында сирек кездесетін құстардың 20 түрін көруге болады, олардың 16-сы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Сіз олардың қалқықтап ұшуына таңдана аласыз, көптеген жыртқыш құстар күні бойы шатқалдарды айналып, қанаттарымен соқтығысып қалып та жатады.

Атқа отыру

Жылқы сияқты таңғажайып жаратылыспен байланыс тыныштық пен жайлылық сыйлайды. Атқа міну сонымен қатар, төзімділікті дамытады, тыныс алу және жүрек-қантамыр жүйесін нығайтады, барлық бұлшықет түрлерін жаттықтырады.

Іле-Алатау ұлттық саябағында екі ат спорты орталығы бар:

"Oi-Qaragai Lesnaya Skazka" ат спорты орталығы Алматыдан 40 минуттық жерде орналасқан.

Спорттық-сауықтыру орталығында атқа отыруды үйрету мектебі, контактілі атқора және әр түрлі тау жолдарында атпен жүретін бағыттар бар.

"Алтын тай" ат спорты клубын қаладан 20 минуттық жерде Бутаковский шатқалынан табуға болады.

Клуб аумағында сегіз ат қора салынған, атқа міну үйретіледі және әр түрлі бағыттар бойынша атпен серуендеу мүмкіндігі бар.

Түрген өзеніндегі рафтинг, © shutterstock

Рафтинг

Бұл ашық ауада экстремалды ойын-сауық және жаңа тәжірибені ұнататындар үшін қызықты болады. Іле-Алатау ұлттық саябағындағы рафтинг Түрген өзенінің бойында өтеді, ол жер өте әдемі. Рафтинг бұл арнайы спорттық дайындықтан өтпеген, алғаш рет сынап көріп жатқандар үшін де жарайды.

Велотуризм

Іле-Алатау ұлттық саябағы велосипед тебуге өте қолайлы. Әр түрлі табиғи-климаттық аймақтар кез келген дайындық деңгейі бойынша қызықты бағыттар таңдауға мүмкіндік береді: қарапайым (мысалы, БАО, Ассы үстірті немесе Көкжайлау) және 3000 метрден асатын экстремалды бағыттар (Мыңжылқы метеостанциясы, Бүркіт ұясы).

Отбасылық демалыс

Іле-Алатау ұлттық саябағында отбасымен немесе достарымен демалуға тамаша мүмкіндік бар. Ол орман жолдарымен серуендеуден және курорттарда демалуға дейінгі барлық талғамға арналған демалысты ұсынады.

Сурет go-to.kz сайтынан

Ең қызықты демалыс орталықтары

Oi-Qaragai Lesnaya Skazka тау курорты

"Лесная Сказка" тау эко-курорты қонақтарды жыл бойы қарсы алады. Іле-Алатау ұлттық саябағының қорғалатын аумағы - Солтүстік Тянь-Шань тау бөктеріндегі қылқан жапырақты ормандармен қоршалған, туристердің жақсы демалуы үшін барлық жағдай жасалған: ойын алаңдары, жайлы үйлер, альпинистік қабырғалар, атқа мінуді үйрететін мектеп.

"Құмбел" қала сыртындағы қонақүйі

Қонақүй қонақтарға қаланың қарбаласынан алыс жерде ойын-сауықтың бірнеше түрін ұсынады. Жабық бассейн, спорт залы, бу бөлмесі мен сауна бар. Атқа мінушілер айналадағы тауларға саяхатқа шыға алады. Сондай-ақ, аумақта шаңғы әуесқойлары үшін тартқышты шағын тау шаңғысы бар, қонақүй сонымен қатар қажетті жабдықты жалға алуды ұсынады.

"Ғұндар" этникалық ауылы

Көрікті тау бөктерінде, шаһардың қарбаласынан алыс, "ғұндар" этнографиялық демалыс орталығы орналасқан, онда сіз көшпелілер өмірінің бір бөлшегіне айнала аласыз, өз халқыңыздың әдет-ғұрпы туралы көбірек біліп, ұлттық дәстүрлі тағамдардан дәм тата аласыз.

"Тау-Дастархан" биік таулы кешені

Көрікті жерлер алматылықтар мен қала қонақтарын қолжетімділігімен, әрі сапалы қызмет көрсетуімен тартатыны анық. Мұнда сіз хауызда шомылуға немесе әр халықтың моншасы мен жуыну бөлмелері ұсынылған сәнді курорттық орталықта демала аласыз. Егер демалыстан соң, қалаға қайта алмасаңыз, кешен қонақүйінде демалуға болады.

"Тау-Самал" сауықтыру кешені

Үлкен кешен хауызда, моншада, хамамда және арнайы фито-бу саунасындағы әр түрлі демалысты ұсынады. Қыста Іле-Алатау ұлттық саябағының тауларына тамсана отырып, шанамен сырғанауға, шаңғымен сырғанауға, таза ауамен демалып және шөптен қайнатқан шай ішуге болады.

Мыңжылқыға барар жол, © shutterstock

Жаяу жүру және кемпинг

Асқақ таулар Алматы қаласының басты көркі болып қала береді. Іле-Алатау ұлттық саябағының қалаға жақын орналасуы оңтүстік астана тұрғындары мен қонақтарына бірнеше күн бойы серуендеуге тамаша мүмкіндік береді.

Демалыс күндері серуендеу кең таралған. Саябақ жақсы физикалық дайындықты қажет ететін ең қарапайым түрден экстремалдыға дейінгі 43 бағыт ұсынады.

ҮАК, © shutterstock

Қалай баруға болады:

Сіз экскурсияға қатыса аласыз, демалыс күндері кез келген турагенттікте турлар ұсынылады. Сіз саяхатқа автокөлікпен немесе жаяу бара аласыз.

Шығу үшін не қажет болады:

- Ыңғайлы тауға арналған аяқ киім мен жаяу жүруге арналған таяқшалар
- Күрте немесе қалың кеудеше
- Бір бөтелке су, азық-түлік пен төсеніш
- күннен қорғайтын көзілдірік пен жақпамай
- Қалпақ
- Спрей - кенеден қорғану (әсіресе көктем айларында және шілдеге дейін)

Саяхаттау - ол да бір жауапкершілік екенін Авиата еске салады. Кейінгі ұрпақтың салауатты өмірі үшін және қайтар жолымыздың тазалығы үшін табиғатты барынша аялайық.

Табиғаттың ертең қандай болары біздің қолымызда. Бастаманы қолдау үшін өзіңіздің "саналы" саяхаттарыңыздан #jasylbolsyn Авиата хэштегімен фотосуреттер мен бейне-видеоларды жүктеуге болады.





Осыған ұқсас мақалалар

Алматы облысының жеткілікті бағаланбаған 10 көрікті жері Алматы облысының жеткілікті бағаланбаған 10 көрікті жері
Мұнай үшін құрғатпақ болған әлемдегі ең үлкен көл. Каспий жайлы қызық деректер Мұнай үшін құрғатпақ болған әлемдегі ең үлкен көл. Каспий жайлы қызық деректер
Қазақстанның туризмді дамыту жоспары қандай екені айтылды Қазақстанның туризмді дамыту жоспары қандай екені айтылды