© pixabay.com © pixabay.com

Перу


Қысқаша мәлімет

Орналасуы: Оңтүстік Американың батыс бөлігінде
Астанасы: Лима
Ірі қалалары: Лима, Арекипа, Трухильо, Чиклайо, Куско, Икитос, Такна
Жер көлемі: 1,28 миллион шаршы шақырым
Телефон коды: +51
Қазақстанмен уақыт айырмашылығы: -11 сағат
Сағаттық белдеуі: (GMT-5)
Виза: виза
Тілі: испан, аймара
Валютасы: перуандық жаңа соль
Халқы: 2018 жылы 31,99 миллион адам
Діни сенімдері: христиан
Жол қозғалысы: оң жақты қозғалыс
Тоқ көзінің түрі:110/220 А, С, 50 Гц

Перу географиясы мен климаты

Перудің табиғаты әр алуан. Тынық мұхитының жағалауын бойлай тар, шөлді жазық - коста созылып жатыр. Шығысында Амазона өзені алабына жататын жазықта сельва орналасқан. Перудің орталығында негізгі тау тізбектері - Батыс, Орталық және Шығыс Кордильерадан құралатын Анд тауларының биік әрі құз жартасты бөлігі - сьерра орналасқан. Ең биік нүктесі - Уаскаран тауы (6768 м). Елдің оңтүстігінде вулкандар да бар, олардың ішіндегі ең биігі - Мисти (5822 м). Ең ірі өзен - Амазона (Мараньон, Путумайо, Укаяли сияқты салалары бар).

Климаттық жағдайы үш түрлі. Жазықтардағы жылдық орташа температура 24 - 27 градус, жауын-шашын мөлш. 3000 миллиметрге дейін жетеді. Жауын-шашын желтоқсан мен мамыр аралығында көп түседі. Анд тауларының шығыс беткейлерінде тропик. ормандар өседі. Мұнда биіктік 10-14 метрге дейін жететін ағаш тәрізді қырыққұлақтар, зәулім бамбуктер, қына бұтасы, мүк пен орхидеялар кездеседі. Сельваны өсімдіктердің 20000-нан аса түрлері кездесетін ылғалды, шетсіз-шексіз экваторлық орман алып жатыр. Жан-жануарлардан ламалар, ягуарлар, маймылдар, құстардың көптеген түрлері кездеседі. Сельвада сонымен қатар жер бетіндегі ең үлкен жылан - анаконда да кездеседі. Жер қойнауында мыс, алтын, мұнай, күміс, темір кентасы сияқты кен байлықтары мол.

Перу экономикасы

Перу - тау-кен өнеркәсібінің даму деңгейі жоғары агроөнеркәсіптік ел. Перу экономикасының жетекші салалары көбінесе сыртқы нарыққа бағдарланған және экспортталатын өнімнің әлемдік бағасына өте тәуелді. Кері ауыл шаруашылығы халықты азық-түлікпен қамтамасыз етпейді: оның негізгі түрлері импортталады. Үкіметтің экономикалық саясатының негізгі бағыттары: агроөнеркәсіптік кешен мен туризм секторын дамыту, экспортты жылжыту, жеке инвестицияларды тарту, отандық өндірушілерді қолдау, арзан тұрғын үй салу және үкіметті орталықсыздандыру.

Перу тау-кен және балық өнеркәсібі дамыған ауыл шаруашылықты ел. Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары: мақта, қант құрағы, кофе, какао, күріш, картоп, жүгері. Ауыл шаруашылығында еңбекке жарамды халықтың 35 пайызы жұмыс істейді. Республика балық майын өндіру және экспорттау бойынша әлемде бірінші орында (2002 жылы 1,8 миллион Тонна). Импорттық компоненттер негізінде жұмыс істейтін жеке машина жасау кәсіпорындары бар. Өңдеу өнеркәсібінің даму ерекшелігі - аумақтық шоғырланудың жоғары деңгейі (кәсіпорындардың көпшілігі Лима мен оның маңында орналасқан).

Өнеркәсіптің маңызды салалары - мұнай, қорғасын, мырыш, күміс (Перу күміс өндіруден дүние жүзінде 3-орын алады), мыс өндіру, автомобиль мен кеме жасау. Сыртқа мыс, мырыш, алтын, балық өнімдерін шығарады. Импортының негізін машиналар мен құрал-жабдықтар, минералдық ресурстар құрайды. Негізгі сауда серіктестері: АҚШ, Аргентина, Колумбия, Бразилия, Жапония.

Перу тарихы

Перуан жеріндегі адамдардың қатысуының ең алғашқы дәлелдері б.з.д. IX ғасырда жазылған. Андалық қоғамдар ауыл шаруашылығына негізделген, суару және террастау сияқты техниканы қолдана отырып, түйе шаруашылығы және балық аулау маңызды болды. Ұйым өзара қарым-қатынасқа және қайта таратуға негізделген, себебі бұл қоғамдарда нарық немесе ақша туралы ұғым болмады.

Перудағы ең байырғы белгілі комплексі, Норт Чико өркениеті, б.з. 3000-800 жылдар аралығында Тынық мұхит жағалауы бойында дамыды. Бұл ерте кезеңдерде Перудің барлық жағалаулары мен Андалық аймақтарының айналасында пайда болған археологиялық мәдениеттер болды. Перудың Тынық мұхит жағалауы бойында, 1000-нан 200-ге дейінгі кезеңде өсіп келе жатқан квинисникалық мәдениет ертерек Инкан мәдениетінің үлгісі болды.

Перу аумағы инктер өркениетінің орталығы ретінде белгілі. 1532-36 жылдары испан конкистадорлары инктер империясын бағындырды. 1543 жылы Оңтүстік Америкадағы барлық испан отарларын біріктірген Перу вице-корольдігі құрылды.

1821 жылы ұлт-азаттық қозғалыс нәтижесінде ел тәуелсіздігі жарияланды. 1825 жылы елден Боливия (Жоғары Перу) бөлініп шықты. Тынық мұхит соғысында (1879-83) Перу Боливия мен Чилиге қарсы соғысып, селитра кендеріне бай аумақтың бір бөлігінен айырылып қалды.

XX ғасырда Перу АҚШ капиталына тәуелді аймақтардың біріне айналды. Халық тұрмысы нашарлап, бірнеше рет әскери төңкеріс болып өтті. 1985 жылы ел тарихында тұңғыш рет еркін сайлау жүргізілді. 1990 жылы президент болып сайланған жапон иммигрантының ұлы А.Фухимори елде қатаң үнемдеу тәртібін енгізді, ал 1992 жылы парламентті таратып, конституцияның әрекет етуін уақытша тоқтатты.

Қазақстандық туристер үшін Перу несімен тартымды?

Перудың негізгі байлығы - ғажайып ұлттық саябақтар мен көне өркениет ескерткіштері.
Калейдоскоп-қала Лима, инктер Отаны Куско, Насканың мистикалық тізбегі, Мачу-Пикчу ғибадатханасы, қайнаған өмірге толы Амазаонка жағалауы- мұның бәрі, Перу қаласының бүгінгі бет-бейнесі. Бұл елге жылына мыңдаған туристтер келеді.

Перудың қонақүй базасының жалпы деңгейі өте жоғары және халықаралық стандарттарға сәйкес келеді. Тіпті үш жұлдызды қонақүйлерде кең бөлмелер мен лайықты тағамдар бар.

Перуға қалай жетуге болады?

Перуға Қазақстаннан тікелей рейстер жоқ, сондықтан ауысымдық рейстермен ұшуға тура келеді. Ауысымдық рейстер Ресей, Еуропа қалалары арқылы өтеді. Билет пен тұратын жеріңізді алдын-ала брондау қажет.

Перудағы көлік қозғалысы

Елдің жер бедерінің күрделілігіне байланысты сіз оның көптеген аймақтарына тек ұшақпен жете аласыз. Бірнеше жергілікті авиакомпаниялар Перудің көптеген қалаларына қызмет көрсетеді, сонымен қатар көрші елдерге тұрақты рейстерді орындайды.

Автобустар арзан және ыңғайлы, олар алыс қашықтықтарға саяхаттауға жеткілікті. Қалааралық рейстерге билетті автовокзалдардан және жергілікті туристік агенттіктерден сатып алуға болады, бірақ соңғы бағалары өте жоғары болуы мүмкін.

Ұзақ қашықтыққа сапар шеккенде, сізде төлқұжат болу керек, өйткені жолдарда полиция посттары бар, оны көрсету керек. Бағалары әдетте біркелкі және қашықтыққа байланысты болып келеді. Қалааралық рейстерге билетті автовокзалда да, жергілікті туристік агенттіктерде де сатып алуға болады, бірақ соңғы бағалары өте жоғары болуы мүмкін.

Перуге такси шақыру қиын емес. Сапар соңында жағымсыз тосынсыйлар болмас үшін алдын ала келіскен жөн. Ресми лицензиясы бар сары таксиді қолданған дұрыс. Вокзалдар мен әуежайлар маңында жолаушыларды күткен таксидің бағасы әлдеқайда қымбат болады. Сонымен қатар, велосипедтер мен мотоциклдер қалаларда танымал: олар таксиге қарағанда арзан тұрады.

Перуда қайда баруға болады?

Ұлы Инк империясы заманындағы ең танымал ескерткіш және Перудың ең танымал жері - қасиетті Мачу Пикчу қаласы. Ол Кускодан солтүстік-батысқа қарай 120 шақырым жерде, теңіз деңгейінен 2700 метр биіктікте, тау үстіртінде орналасқан. Оған Кускодан Инка жолымен немесе пойызбен жетуге болады. Мачу Пикчу шамамен 33 мың га жерді алып жатыр. Бұл археологиялық саябақ, онда атақты Интуатана Күн қақпасы және обсерватория, ғибадатханалар, қорғаныс қабырғалары, баспалдақтар, дренаждар мен бассейндер, жартастарға оюланған мыңдаған террассалар, ай сарайы және көне қорымдар қазылған. Археологиялық саябақ аумағына кіру ақылы және шамамен 40 АҚШ долларын құрайды.

Инк тасжолы Мачу-Пикчудан Қасиетті алқап бойындағы Писак қаласына дейін созылады. Ежелгі уақытта Инка империясының негізгі қалалары болды. Жергілікті климат және мұнда ағып жатқан Урубамба өзені инктерге егін өсіруге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, алқап таулы жерлерді елдің шығысындағы джунглиде тұратын соғысушы тайпалардың шабуылынан қорғады.

Қасиетті алқап Оллантайтамбо пирамида қаласы өте қызықты. Ол бірнеше бөлікке бөлінген, олардың әрқайсысы жартастағы тесік арқылы кіре алады. Осы жерден сіз үйлермен қоршалған орталық алаңға жетесіз. Бір кездері негізгі ғибадатханалар шоғырланған қаланың бөлігі тауға салынған, оның үстіне тастарға қашалған қадамдар орналасқан.

Қасиетті алқапта, сонымен қатар, инктердің айтуынша, кемпірқосақ дүниеге келген Чинчеро ауылына барған жөн. Писактың маңында Урубамба өзенінің алқабына кіруді қорғайтын ежелгі бекіністің қирандыларын көруге болады. Құрылыстың бұл кешені жартастан ойылып жасалған. Енді бекіністің қирандылары өзеннің үстінде көтеріліп, айналаның әдемі көрінісін ұсынады. Писак қаласынан 30 шақырым қашықтықта әлемдегі ең көне қалалардың бірі - Куско орналасқан. Ол 1200 жылы теңіз деңгейінен 3360 метр биіктікте құрылды және күшті Инка империясының астанасы болды. ЮНЕСКО Кусконы адамзаттың мәдени мұрасы деп жариялады. Бірінші нәрсе - Инк дәуіріндегі ғимараттардың көпшілігі тастардың арасындағы алшақтық көрінбейтініне қарамастан, ерітіндіні пайдаланбай үлкен тастардан салынған. Куско көшелері түзу және тар. Қаланың негізгі көрікті жерлерін көру үшін туристерге "туристік билет" сатып алуға кеңес беріледі. Бұл шамамен 20 долларды құрайды және 10 күнге жарамды. Оның көмегімен сіз Кускодағы ең қызықты жерлерге бара аласыз.

Куско қаласының орталығынан солтүстік-батыста, таудың жоғарғы жағында инктердің Саксайуаман діни және әскери құрылымдарының қирандылары жатыр. Инктер бұл кешенді өздерін жаулардан қорғау үшін салған. Мұнда зигзаг түрінде үш параллель қуатты тас қабырғаларды көруге болады. Олар тас блоктардан жасалған, олардың ең үлкенінің биіктігі 8,5 метр және салмағы 300 тонна. Құрылымның орталығы - қуатты мұнаралары бар 21 қоршау қоршалған "Инк тақтасы". Жақын жерде Кенко, Пука Пукара және Тамбомхай бекіністерінің қирандылары жатыр. Кенко тауының жоғарғы жағында зигзаг арналары жартастарға кесіліп, құрбандық шалатын орындардан қан ағып жатты. Тамбомбачай бекінісі салттық дәрет алу үшін қолданылған.

Лима қаласынан 80 шақырым қашықтықта, шамамен 3900 метр биіктікте Маркауаси үстірті, көптеген ежелгі мүсіндер мен үңгірлердің суреттері бар. Лимадан оңтүстікке қарай 29 шақырым қашықтықта жартаста Цзинанға дейінгі кезеңдегі ең маңызды діни орталық - Пачакамак орналасқан. Бұл Инк империясының құбылысы кезінде Күн ғибадатханасы салынған Жерді Құдайдың Жаратушысына табыну орны. Жақында қалпына келтірілген Карала қаласының қирандылары қызығушылық тудырады. Бұл жер Лимадан солтүстікке қарай 150 шақырым жерде орналасқан. Қала 5000 жыл бұрын құрылған, қазір сіз Мачу-Пикчу ғимараттарына ұқсас пирамидаларды, ғибадатханалар мен алаңдарды көре аласыз.

Перу асханасы

Перу тағамдарына көкөністер көп қосылады. Біріншісі, әдетте, жасымық пен бұршақтан жасалған бұршақты сорпаларға, сондай-ақ қызыл бұршақ немесе шпинат пен квинка сорпалары әзірленеді. Екінші тағамға "сальтадо", яғни көкністерден қуырылып дайындалған рагу, картопьан жасалған, ерітілген ірімшік, лимон шырыны, жасыл салат жапырағы және ащы тұздық қосылған "уанкаина папас", тостақта дайындалған күріш "аррос-кон-чокло" тартылады.

Ұлттық тағамдары сиыр, шошқа еті, қой еті, лама, альпака және құс етінен жасалады. Кеспе, жұмыртқа, сүт және көкөніс қосылған сиыр еті өте дәмді; пияз, бұрыш, қуырылған картоп пен күріш қосылған "ломо-сальтадо" стейктері, ащы тұздық қосылған "ахи-де-гальина" тауық еті, сиыр етіне арналған дәмдеуіштер, жержаңғақ соусы қосылған "чинчерос" шошқа еті, қайнатылған бұршақ және күріш пияз соусымен бифштекс "таку-таку" ұсынылады.

Дастарқанда әрдайым жүгері мен маис ұнынан пісірілген нан болады. Тіскебасар ретінде эмпанадамен толтырылған бәліштер, Масаморра Морада жеміс пудинг, пикарондар шәрбаты бар жаңғақ, пеште пісірілген және жемістер мен кокос жаңғағымен бірге ұсынылған жұмыртқадан, кілегейден және қоюландырылған сүттен дайындалған бәліш, қысқа тоқаштар, тәтті кремі бар құймақ және әрине жаңа піскен жемістер ұсынылады.

Перудағы қауіпсіздік

Перу туристері қалта ұрыларының құрбаны болмау үшін, әсіресе теміржол вокзалдарында, пойыздарда және қоғамдық көліктерде өте сақ болу керек. Өзіңізбен бірге көп мөлшерде ақша алып жүрмеңіз және жеке заттарыңызды қараусыз қалдырмаңыз. Қонақүйде барлық құнды заттар сейфте жақсы сақталады. Көшеде туристерді қайыршылар мен бұзақылар мазалауы мүмкін, олардан ештеңе сатып алуға болмайды.
Елде сіз тек бөтелкедегі су мен пастерленген сүтті ішіп, көшеде немесе арзан мекемелерде тамақ сатып алмауыңыз керек. Жергілікті тұрғындарды суретке түсіру тек рұқсатымен ғана мүмкін.

Амазонка бассейніне бармас бұрын, сіз сары безгекке қарсы вакцинациялауыңыз керек (сапардан кем дегенде 10 күн бұрын), безгекке қарсы таблеткалар, репелленттер мен күннен қорғаныңыз. В және Д гепатитінің пайда болу қаупі бар.

Перудан қандай кәдесыйлар алуға болады?

Перудан кәдесый ретінде алтын, күміс және мыс зергерлік бұйымдар, пальто және басқа да бұйымдар, лама жүнінен жасалған қабырға кілемдері, ағаштан немесе тастан жасалған дәстүрлі оюлар, кептірілген асқабақтан жасалған кәдесыйлар, саз ыдыстары, терілер, музыкалық аспаптар мен былғары барабандар әкелінеді.
Кейбір Лима супермаркеттерінде кассадан екі баға шығады: соль және доллармен. Мұндай чекті доллармен төлеуге болады, бірақ өзгеріс банк бағамы бойынша сольда болады.

Көптеген дүкендер мен сауда орталықтары аптасына жеті күн 9:00-ден 20:00-ге дейін жұмыс істейді. Астанасындағы кейбір супермаркеттер 22:00-ге дейін немесе тәулік бойы жұмыс істейді. Шағын қалаларда дүкендердің жеке кестесі бар.


Осыған ұқсас мақалалар

Норвегия Норвегия
Черногория Черногория
Индонезия Индонезия